Zmiany są stałym elementem naszej codzienności. Zmieniają się pory roku czy dnia, otoczenie, dostępne rozwiązania technologiczne oraz wyzwania, które rosną wraz z rozwojem techniki. Nigdy nie żyliśmy tak „szybko” jak dotąd. Po raz pierwszy w dorosłe życie wchodzą osoby, które nie znają życia sprzed ery powszechnej komputeryzacji.
Rozwój technologiczny, na tak powszechną skalę nastąpił w bardzo krótkim czasie. Nasze organizmy nie zdążyły się w pełni dostosować do panujących warunków, dlatego coraz częściej mówi się o przebodźcowaniu, zmęczeniu informacyjnym i potrzebie świadomego odpoczynku.
Współczesne dziecko już od pierwszych lat życia zanurzone jest w strumieniu bodźców, które jeszcze kilkanaście lat temu byłyby nie do pomyślenia. Ekrany smartfonów, tablety, telewizory, hałas uliczny, pośpiech rodziców balansujących między pracą a rodzicielstwem to codzienność setek tysięcy polskich dzieci. Układ nerwowy małego człowieka pracuje na najwyższych obrotach, a w przestrzeniach publicznych brakuje miejsc, gdzie można zebrać myśli i złapać oddech.
Na szczęście zmienia się to zarówno w świadomości specjalistów, jak i w przepisach prawa. Nowa podstawa programowa wychowania przedszkolnego stawia wyraźny akcent na dobrostan dziecka, higienę cyfrową, odpoczynek, samoregulację i tworzenie warunków sprzyjających spokojnemu rozwojowi. W tym artykule przyjrzymy się, czym są strefy ciszy w przedszkolu, jak je praktycznie zorganizować oraz dlaczego dobrostan nauczyciela jest nieodłącznym elementem tej układanki.
Spis treści
Czym jest kącikciszy w przedszkolu?
Kącik wyciszenia, bezpieczna przystań, strefa ciszy w przedszkolu nazw jest wiele, ale cel jest jeden. Zapewnić odrobinę spokoju w tym szalonym świecie. Kącik ciszy w przedszkolu to wyodrębniona, celowo zaprojektowana przestrzeń w sali przedszkolnej lub w jej pobliżu, która umożliwia dziecku chwilowe wycofanie się z grupy bez poczucia wykluczenia czy kary. Nie należy jej utożsamiać jedynie z miejscem odpoczynku. Dobrze zaprojektowana strefa ciszy jest narzędziem wspierającym samoregulację emocjonalną, koncentrację i poczucie bezpieczeństwa.
Dziecko, które potrafi rozpoznać, że jest przeciążone, i potrafi samo znaleźć rozwiązanie (np. pójść do kącika ciszy, wziąć ulubioną poduszkę, skupić się na oddychaniu), buduje umiejętności, które będą mu służyć przez całe życie.
Dobrze zaprojektowana strefa ciszy w przedszkolu to miejsce, do którego dziecko przychodzi z własnej woli, bez nakazu i bez wstydu. To przestrzeń bezpieczna i przyjazna sensorycznie ze stonowanymi kolorami, miękkimi fakturami, bez nadmiaru bodźców.
Realia a przepisy prawa -nowa podstawa programowa
Przez wiele lat kąciki ciszy w polskich przedszkolach funkcjonowały wyłącznie jako inicjatywa oddolna, efekt zaangażowania konkretnych nauczycielek, dyrektorek czy rodziców, którzy rozumieli potrzebę takiej przestrzeni. Brakowało rozumienia tej idei na poziomie regulacji prawnych. To się zmieniło wraz z nowelizacją podstawy programowej wychowania przedszkolnego.
Obowiązująca podstawa programowa wychowania przedszkolnego wprost wskazuje na konieczność kształtowania u dzieci umiejętności odpoczywania. Co więcej, nakłada na przedszkola obowiązek tworzenia warunków sprzyjających tej umiejętności, zarówno w zakresie organizacji czasu, jak i przestrzeni. Warto zwrócić uwagę, że nowa podstawa programowa nie ogranicza się do hasłowego ujęcia problemu. Wskazuje konkretne obszary, w których powinien następować rozwój dziecka, i łączy je z warunkami, jakie placówka musi zapewnić, by ten rozwój był możliwy. Nauka odpoczywania i wyciszania się figuruje więc jako cel dydaktyczny, obok nauki czytania, matematyki czy rozwijania sprawności ruchowej.
Zapis ten ma szczególne znaczenie w kontekście dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi.
Dzieci z zaburzeniami integracji sensorycznej, ze spektrum autyzmu, z ADHD, z zaburzeniami lękowymi czy po doświadczeniach traumatycznych w wyjątkowy sposób reagują na nadmiar bodźców. Dlatego również przepisy dotyczące organizacji kształcenia specjalnego i pomocy psychologiczno-pedagogicznej w przedszkolach podkreślają konieczność dostosowania środowiska do indywidualnych potrzeb każdego dziecka.
Jak stworzyć miejsce wyciszenia w przedszkolu?
Podstawą strefy ciszy są materiały i powierzchnie, które zapraszają do zatrzymania się. Duże, miękkie pufy to absolutny klasyk. Wybierając pufy do strefy wyciszenia, warto zwrócić uwagę na materiał (najlepiej łatwy do prania), rozmiar (dostosowany do wzrostu dzieci) oraz wypełnienie.
Dywany i wykładziny są kolejnym niezbędnym elementem. Miękka podłoga zachęca do siadania, leżenia, bawienia się w ciszy. Dywan w neutralnych, stonowanych barwach: szarości, beże, zgaszone zielenie, nie pobudza wzrokowo.
Poduszki zarówno zwykłe, jak i terapeutyczne (np. zabawki lub poduszki z obciążeniem, które działają kojąco na układ nerwowy) dopełnią przestrzeń. W kąciku ciszy mogą też pojawić się elementy sensoryczne, zabawki z fakturą czy urządzenie wydające kojące dźwięki.
Domki, kryjówki i namioty tipi
Jednym z najbardziej intuicyjnych rozwiązań, które od lat sprawdza się w pracy z dziećmi, są tzw. bezpieczne przestrzenie półzamknięte: domki, kryjówki, namioty i tipi. Psychologowie dziecięcy wskazują, że dzieci naturalnie poszukują małych, zamkniętych przestrzeni w chwilach stresu lub przemęczenia – to atawistyczny mechanizm szukania schronienia.
Domek ustawiony w kącie sali, przytulna kryjówka lub kolorowe tipi z naturalnych materiałów, każde z tych rozwiązań daje dziecku fizyczne poczucie oddzielenia od reszty grupy bez uczucia wykluczenia. Dziecko nadal pozostaje częścią sali i wie, że nauczyciel jest w pobliżu, ale jednocześnie zyskuje własną, spokojniejszą przestrzeń.Przy wyborze takich mebli warto zwrócić uwagę na bezpieczeństwo konstrukcji (stabilność, brak ostrych krawędzi, certyfikaty), materiały (naturalne drewno lub tkaniny bez szkodliwych substancji) oraz możliwość personalizacji, dziecko, które może wziąć do tipi ulubioną pluszową zabawkę, poczuje się w nim bezpieczniej
Panele akustyczne do strefy ciszy w przedszkolu
Strefa ciszy w przedszkolu traci sens, jeśli nie zapewnia faktycznej redukcji hałasu. Dlatego coraz więcej placówek sięga po panele akustyczne, które pochłaniają dźwięk oraz stanowią element dekoracyjny.
Parawany akustyczne dostępne są w różnych kształtach, kolorach i rozmiarach – od prostych prostokątów po kształty chmur, liści czy zwierząt. Montowane na ścianie lub suficie, pochłaniają fale dźwiękowe i znacząco obniżają poziom hałasu.
Ciekawym rozwiązaniem są również domki akustyczne. Kryjówki wykonane z materiałów pochłaniających dźwięk. Wzbogacone o miękkie poduszki i przytulanki będą stanowiły bardzo przytulny kącik ciszy w sali przedszkolnej.
Liczy się też dobrostan nauczyciela
Dyskusja o strefach ciszy w przedszkolach zbyt często koncentruje się wyłącznie na dzieciach. Tymczasem jest jeszcze jeden uczestnik codziennego życia w placówce, którego potrzeba wyciszenia jest równie ważna: nauczyciel.
Praca wychowawcy przedszkolnego to jedna z najbardziej wymagających psychofizycznie profesji. Osiem godzin dziennie w towarzystwie kilkudziesięciorga małych dzieci, poziom hałasu nieustannie przekraczający normy, konieczność utrzymania czujności i pełnej obecności oraz spokoju to bardzo trudne zadania.
Pierwszym krokiem do zadbania o dobrostan nauczyciela jest zapewnienie mu ergonomicznego miejsca pracy w samej sali. Przez lata standard wyposażenia przedszkola zakładał krzesełka i stoliki dostosowane do wzrostu dzieci, jednak pomijano potrzeby osoby dorosłej, która musi przy nich kucać, schylać się i siedzieć przez wiele godzin.
Dlatego warto zapewnić opiekunowi wygodny fotel, w którym może usiąść w czasie czytania bajek czy drzemki dzieci. Nadal będzie w gotowości, w pobliżu dzieci, jednak w komfortowej pozycji.
Cicha przestrzeń w pokoju nauczycielskim
Jeśli sala jest środowiskiem pracy nauczyciela, to pokój nauczycielski powinien być jego strefą regeneracji. W praktyce bywa jednak inaczej: ciasne pomieszczenia wypchane segregatorami i dokumentami, rozmowy współpracowników, dzwoniące telefony.
Dlatego także tutaj warto zadbać o rozwiązania, które będą wspierać nauczycieli w ich pracy. Wygodne fotele lub kanapy, rośliny, stonowane kolory, ograniczony hałas, to elementy, które kosztują stosunkowo niewiele, a mają ogromne znaczenie dla samopoczucia pracowników.
Ciekawym rozwiązaniem do przestrzeni wspólnych są budki akustyczne. To wolnostojące, dźwiękoszczelne kabiny, które zapewniają chwilową izolację od hałasu otoczenia. Można w nich odbyć spokojną rozmowę telefoniczną, przeprowadzić konsultacje z rodzicem w cztery oczy lub po prostu usiąść w ciszy przez kilka minut.
Podsumowanie
Strefa ciszy w przedszkolu to odpowiedź na realną potrzebę dzieci, które żyją w świecie pełnym bodźców, i nauczycieli, którzy każdego dnia dają z siebie wszystko, by zapewnić dzieciom jak najlepszy start. Nowa podstawa programowa wyznacza kierunek działań. Katalog Calm Space daje inspiracje i konkretne rozwiązania. Pozostaje jedno: działać.